Hơn hai nghìn năm trước, ở những vùng đất nay là Ireland và Scotland, người Celt tin rằng có một đêm trong năm mà ranh giới giữa người sống và người chết mỏng đi tới mức bước qua được, và đêm ấy họ gọi là Samhain.
Mùa màng vừa gặt xong, trời bắt đầu tối sớm, và trong cái lạnh đầu đông ấy người ta tin rằng những linh hồn đang lang thang ngoài kia có thể nhận ra mặt mình. Nên họ bôi tro lên má, khoác da thú lên vai và đội đầu thú lên đầu.
Lớp hoá trang đầu tiên trong lịch sử Halloween không sinh ra để ai đó ngoái nhìn. Nó sinh ra để không ai nhìn thấy bạn cả.
Đêm đầu tiên người ta hoá trang là để không ai nhận ra
Tục ấy sau này có tên là guising, và ghi chép sớm nhất về nó ở Scotland là từ thế kỷ 16, tức là thói quen khoác lên người một hình dạng khác vào cuối tháng 10 đã già hơn phần lớn những thứ chúng ta còn giữ tới giờ.
Người ta cải trang để linh hồn đi ngang tưởng mình cũng là một linh hồn, và nếu chẳng may năm đó có người vừa mất mà lúc sống mình từng xích mích, thì cách an toàn nhất là hoá trang thành chính người đó cho hồn kia rối trí.
Cái đèn bí ngô cũng ra đời từ một chuyện tương tự. Trước khi có bí ngô, người Ireland khoét củ cải, đặt một hòn than hồng vào trong rồi để ngoài cửa sổ, bởi trong truyền thuyết có một gã tên Jack lừa cả quỷ dữ nên chết đi không được nhận vào đâu cả, phải cầm cái đèn ấy đi lang thang mãi.
Chỉ khi người Ireland di cư sang Mỹ và gặp thứ quả to, mềm và dễ khoét hơn nhiều, thì củ cải mới nhường chỗ cho quả bí.
Nghĩa là toàn bộ bộ dạng của đêm 31/10 mà giờ chúng ta coi là vui - cái mặt nạ, lớp sơn, ngọn đèn có khuôn mặt khoét vào - ban đầu đều là những cách để giấu mình đi hoặc để xua một thứ gì đó ra xa.
Hai nghìn năm sau, lớp hoá trang đổi phe
Halloween năm nay rơi vào thứ Bảy ngày 31/10, và ai từng đi qua Bùi Viện hay phố đi bộ Nguyễn Huệ vào đúng tối đó đều biết chuyện gì sẽ xảy ra.
Từ chập tối, mấy cô cậu mất ba tiếng đồng hồ dán vết sẹo giả và kẻ lại đường viền mắt sẽ đổ ra đường, quán xá treo mạng nhện và bí ngô từ đầu tuần, các trung tâm thương mại dựng hẳn một góc để khách chụp, và cứ vài bước lại có người dừng lại cho một người lạ giơ điện thoại lên.
Không ai trong số đó hoá trang để khỏi bị nhận ra. Họ bỏ cả buổi chiều ra để trở thành một thứ gì đó khác, rồi bỏ cả buổi tối ra để thứ đó được nhìn thấy. Lớp hoá trang đã đổi hẳn phe: từ chỗ là tấm khiên che mặt, nó thành thứ đẩy khuôn mặt ra trước.
Mà thứ được nhìn thấy thì luôn cần một chỗ để ở lại, vì một buổi tối hoá trang mà sáng hôm sau chỉ còn lại mấy tấm ảnh mờ chụp vội giữa đám đông thì cũng gần như chưa từng xảy ra. Đó là chỗ một tấm photostrip làm được việc mà ảnh lẻ không làm nổi, bởi nó có viền, có tháng, có một dãy khuôn mặt nối nhau, và nhìn vào là biết ngay tối đó là tối nào.
Boothsummer là photobooth online chạy thẳng trong trình duyệt, nên tối 31/10 bạn không phải xếp hàng trước một cái máy nào giữa đám đông, cứ mở trang, chọn một khung photobooth Halloween rồi đứng vào là xong, chụp hỏng thì chụp lại ngay tại chỗ.
Thứ khó chụp nhất trong đêm 31/10 chính là lớp sơn trên mặt
Có một nghịch lý mà ai hoá trang kỹ rồi đi chụp đều gặp: càng đầu tư cho khuôn mặt thì ảnh càng dễ hỏng. Lớp sơn trắng ăn sáng rất mạnh nên chỗ đó dễ cháy thành một mảng bệt không còn đường nét, trong khi hốc mắt kẻ đậm lại hút hết sáng thành hai lỗ đen, và máy nhìn vào một khuôn mặt như thế thì chẳng biết lấy đâu làm chuẩn nữa.
Mặt nạ còn khoá thêm một thứ nữa, là biểu cảm. Khi nửa dưới khuôn mặt bị che, cái cười của bạn không đi tới được người xem, và một tấm ảnh mà người trong ảnh không biểu lộ gì thì trông rỗng dù lớp hoá trang có công phu tới đâu. Đây cũng chính là lý do những tấm ảnh Halloween đẹp nhất thường không phải ảnh đứng nghiêm nhìn thẳng.
Chuyện ánh sáng thì đêm nào cũng vậy, và mọi thứ đáng làm khi chụp trong một buổi tối thiếu sáng đều đúng nguyên cho tối 31/10, chỉ khác một điểm đáng nhớ: đừng để nguồn sáng duy nhất nằm dưới cằm. Ánh sáng hắt ngược từ dưới lên là thứ làm gương mặt người ta biến dạng, và nó sẽ nuốt sạch lớp trang điểm bạn ngồi vẽ cả chiều.
Bốn ô đủ chỗ cho cả nhân vật lẫn người đang đóng nhân vật
Một tấm ảnh lẻ bắt bạn chọn: hoặc là con ma, hoặc là bạn. Một dãy bốn ô thì không bắt chọn gì cả, và đây là chỗ photostrip hợp với Halloween hơn mọi khuôn ảnh khác, bởi nó cho bạn bốn nhịp để đi từ đầu này sang đầu kia của cùng một buổi tối.
Cách chia dễ nhất là để ba ô đầu cho nhân vật và ô cuối cho người thật. Ô một vào vai thật kỹ, ô hai đẩy dáng lên một bậc, ô ba là lúc phá cách hoặc quay sang doạ đứa bên cạnh, rồi ô cuối thì bỏ mặt nạ xuống và cười như chính mình. Cái dãy ấy kể được một câu chuyện có mở có kết, trong khi bốn tấm cùng một dáng thì chỉ là một dáng bị chụp lại bốn lần.
Nhóm đông thì đổi cách chia: mỗi ô một người chiếm sân khấu còn những người kia lùi lại làm nền, và tới ô cuối thì cả bọn cùng nhào vào. Bốn ô vốn là một câu chứ không phải bốn từ rời nhau, nên cứ nghĩ theo mạch trước rồi hãy nghĩ tới dáng.
Kho khung Halloween đi theo mấy hướng rất khác nhau
Nhãn Halloween trong danh mục khung photobooth không đi theo một gu duy nhất, và biết nó chia thành mấy hướng thì bạn khỏi phải cuộn hết từ đầu tới cuối. Hướng dễ nhận ra nhất là nhóm tối và sắc, nơi Trick Or Treat dựng cả một bức tường gạch treo biển hiệu neon tím hồng, còn Skeleton Crew thì làm hẳn như một tấm phim X-quang với bộ xương phát sáng trên nền xanh đen y khoa.
Hướng thứ hai đi ngược lại hoàn toàn, dễ thương và sáng màu, kiểu Treats Please với nét bút dạ trên nền tím lilac và đáy ô lượn sóng như gấu áo con ma, hay Halloween Boo dựng bằng giấy cắt nhiều lớp với dơi tím và chữ Boo ở chân khung. Đây là nhóm hợp cho những buổi Halloween không ai định doạ ai, chụp ở lớp học hay ở quán cà phê giữa ban ngày.
Hướng thứ ba thú vị hơn cả, là nhóm mượn chất liệu thủ công của những nghề rất xa Halloween. Witchy Vibes vẽ theo lối sơn mài dát vàng trên nền đỏ son với con cú đậu dưới trăng khảm vỏ trứng, October Nights lấy men xanh cobalt của gạch azulejo Bồ Đào Nha, Hocus Pocus thì như một mảnh vải nỉ xanh rêu được thêu chỉ cam.
Haunted House khắc ngôi nhà ma theo lối linocut trên nền cam bí ngô, còn Spooky Night thì giả đúng thứ giấy ngả vàng của truyện tranh in offset ngày trước. Nhóm này cho ảnh một vẻ cũ kỹ mà không cần bất kỳ bộ lọc nào.
Khung rậm thì hoá trang phải thưa, và ngược lại
Trong một tấm photostrip thì chỉ được phép có một thứ rậm, và đây là chỗ nhiều người hỏng ảnh mà không hiểu vì sao. Nếu bạn đã dán sừng, đội tóc giả, vẽ kín mặt và khoác áo choàng nhiều lớp, thì cái khung phải nhường bạn, nghĩa là chọn loại có viền mảnh và nền phẳng để cái ô ảnh là chỗ duy nhất có chuyện xảy ra.
Ngược lại, nếu tối đó bạn chỉ kịp kẻ đậm mắt và mặc một cái áo đen, thì hãy để cái khung gánh phần còn lại, và mấy khung nhiều hoạ tiết như kính màu nhà thờ hay tranh cắt giấy sẽ làm cho một bộ dạng tối giản trông như có đầu tư hẳn hoi. Cái khung vốn làm hộ bạn phần khó nhất là bố cục, nên đừng ngại để nó làm nhiều hơn khi bản thân bạn làm ít.
Chuyện số ô thì quyết ngay từ đầu chứ đừng để tới lúc đang chụp, bởi số ô là thứ không đổi được giữa chừng. Ba ô cho ảnh khổ rộng và cho hai người, bốn ô cho nhóm và cho những màn hoá trang cần nhiều nhịp mới kể hết.
Màu của đêm ấy đánh nhau với màu trên mặt bạn
Halloween là mùa duy nhất trong năm mà ánh sáng ngoài đường có màu thật sự, khi quán treo đèn dây cam, trung tâm thương mại đổ đèn tím lên tường, và mấy chùm đèn nhấp nháy đủ màu thì chỗ nào cũng có. Thứ ánh sáng đó rất hợp không khí, nhưng nó phủ một lớp màu lên da mà máy không gỡ ra được, nên mặt bạn có thể ám tím trong khi lớp sơn trắng lại ngả xanh.
Cách chữa nằm ở chỗ chọn đứng, chứ không nằm ở khâu chỉnh sau. Tìm một nguồn sáng trắng hoặc vàng ấm ở gần, chẳng hạn tủ kính cửa hàng hay mặt tiền hàng quán, đứng quay mặt về phía đó và để mấy ngọn đèn màu kia nằm sau lưng làm nền. Bạn giữ được đúng màu da và vẫn giữ được cả không khí của đêm ấy.
Còn bộ lọc thì tối 31/10 nên dùng tay nhẹ hơn thường lệ. Lớp trang điểm trong booth chạy sau khi chụp nên nó hoàn toàn có thể làm mềm mất đúng mấy nét bạn vừa kẻ đậm, và một bảng tra màu đổi cả bảng màu một lượt nên nó cũng sẽ kéo luôn màu của lớp sơn đi theo. Khung Halloween tự nó đã đủ nặng đô rồi, chồng thêm ba lớp nữa là ảnh thành một mớ.
Chọn nhanh theo thứ bạn hoá trang thành
Hoá trang máu me và kinh dị thì vào nhóm tối, nơi Skeleton Crew và Midnight Hour cho ảnh đủ sắc mà không bị trẻ con hoá. Phù thuỷ, mèo đen và mấy vai kinh điển thì Witchy Vibes hoặc Hocus Pocus hợp hơn cả, vì chất liệu thủ công của hai khung ấy kéo tấm ảnh về phía cổ tích thay vì phía phim kinh dị.
Đi theo nhóm và ai cũng một kiểu khác nhau thì chọn khung trung tính như Pumpkin Season hay Spooky Night, bởi khung càng ít định hướng thì càng chứa được nhiều vai cùng lúc. Còn nếu tối đó chỉ là một buổi Halloween nhẹ nhàng ở nhà hay ở lớp, cứ mở Treats Please và Halloween Boo ra trước, hai khung photobooth Halloween dễ vào nhất trong cả nhãn. Ai quen chọn khung theo mood thay vì cuộn hết danh mục thì lối vào đó vẫn nhanh nhất, kể cả trong mùa lễ.
Sau khi lớp sơn được rửa đi
Khuya hôm đó bạn về nhà, tẩy trang, và cái mặt nạ đắt tiền kia sẽ nằm trong ngăn tủ cho tới tận tháng 10 năm sau, nếu nó còn được lấy ra lần nào nữa. Mọi thứ thuộc về đêm 31/10 đều được làm ra để tan đi vào sáng hôm sau, và đó vốn là chuyện bình thường, bởi Samhain ngay từ đầu đã là một lễ hội về chuyện biên giới chỉ mỏng đi trong một đêm rồi dày lại như cũ.
Thứ duy nhất ở lại được là tấm ảnh. Người Celt bôi tro lên mặt để đêm ấy trôi qua mà không ai nhận ra họ, còn chúng ta thì hoá trang xong lại muốn giữ bằng chứng rằng mình đã từng là một thứ khác trong đúng vài tiếng đồng hồ.
Một dãy bốn ô in ra, kẹp vào bìa sổ hoặc dán lên cạnh màn hình, là cách gọn nhất để tới tháng 10 sang năm bạn còn nhớ mình đã hoá trang thành ai, và năm ấy mình đã đứng cạnh những ai.