Tấm mã QR dán ở quầy thu ngân, trên tờ menu, ở góc tấm thiệp cưới, nhìn đâu cũng thấy tới mức chẳng ai buồn hỏi nó là cái gì. Tới lúc phải tự làm một cái thì mới lộ ra là mình không biết nên chọn gì, mà mấy trang tạo mã thì bày ra một rừng tuỳ chọn không giải thích.
Phần lớn những tuỳ chọn đó đều quy về đúng một câu hỏi, là cái mã này rồi sẽ bị quét trong hoàn cảnh nào. Trả lời được câu đó thì mọi lựa chọn còn lại tự rơi vào chỗ của nó.
Mã QR không phải đường link, nó là bức ảnh của một đoạn chữ
Đây là chỗ hiểu nhầm gây tốn kém nhất. Cái mã không trỏ tới đâu cả và cũng không hỏi máy chủ nào, nó chỉ là một đoạn chữ được vẽ ra thành mấy ô đen trắng, và điện thoại quét xong thì đọc lại đúng đoạn chữ ấy rồi tự quyết định làm gì với nó.
Hệ quả thì thẳng thừng. Đoạn chữ bạn gõ vào lúc tạo mã sẽ nằm cứng trong hình, nên một tấm mã đã in ra giấy thì không sửa được nữa, và muốn đổi chỗ nó dẫn tới thì phải in lại toàn bộ.
Vì vậy với thứ sắp in hàng loạt, đừng mã hoá thẳng địa chỉ đích mà mã hoá một địa chỉ bạn còn quyền đổi hướng, kiểu một trang trên web của bạn rồi từ đó chuyển tiếp đi. In năm trăm tấm thiệp rồi mới phát hiện link sai là lúc người ta hiểu ra câu này.
Nội dung càng ngắn thì mã càng dễ quét
Số ô vuông trong một mã không cố định mà tăng theo lượng chữ bạn nhét vào. Cùng một khổ giấy, đoạn chữ dài gấp đôi nghĩa là mỗi ô nhỏ đi, và ô càng nhỏ thì càng đòi camera phải lại gần hơn, cầm chắc tay hơn, đủ sáng hơn.
Nên trước khi mã hoá một đường link, cắt bỏ những gì không cần. Mấy đuôi theo dõi chiến dịch dán sau dấu hỏi thường dài hơn cả phần địa chỉ thật, và chúng chỉ phục vụ bảng thống kê chứ không phục vụ người đang giơ điện thoại lên.
Công cụ hiện luôn số byte và số phiên bản của mã ngay dưới khung xem trước, nên bạn thấy được cái giá của từng ký tự thừa. Con số đó nhích lên một bậc là mỗi ô vuông vừa hẹp lại một chút.
Bốn mức chống lỗi, và vì sao bản in phải chọn mức cao
Trong mỗi mã có sẵn một phần dữ liệu thừa để dựng lại phần bị hỏng, và bạn chọn được phần thừa đó dày bao nhiêu. Bốn mức lần lượt là L, M, Q và H, tương ứng với việc mã vẫn đọc được khi hỏng khoảng bảy, mười lăm, hai lăm và ba mươi phần trăm diện tích.
Mã nằm trên màn hình thì gần như không bao giờ hỏng, nên mức M là đủ. Mã in ra rồi dán lên tường, lên cửa kính, lên mặt bàn thì sống một cuộc đời khác hẳn, nơi nó bị xước, bị dính nước, bị ngón tay che mất một góc, và đó là lúc mức Q hay H trả lại tiền.
Đổi lại, phần thừa ấy chiếm chỗ của phần nội dung. Cùng một đoạn chữ, nâng từ M lên H là mã phải phình lên một hoặc hai phiên bản, tức mỗi ô vuông lại hẹp thêm một lần nữa, nên hai lựa chọn này phải cân với nhau chứ không chọn rời từng cái.
Logo ở giữa sống được là nhờ mức chống lỗi
Chèn logo vào giữa mã nghe như một thao tác trang trí, thật ra nó là hành động phá hỏng mã một cách có tính toán. Cái logo che mất một mảng ô vuông thật, và mã vẫn đọc được chỉ vì phần dữ liệu thừa đủ để dựng lại đúng mảng vừa bị che.
Nên hai lựa chọn này đi liền nhau. Logo to mà mức chống lỗi thấp là công thức cho một tấm mã quét ngon trên màn hình lúc bạn thử, rồi chết khi in ra dán lên tường và người ta đứng cách một mét.
Công cụ khoá cỡ logo trong khoảng một phần mười tới hai mươi tám phần trăm cạnh mã, và vẽ một đế trắng lót dưới logo cho ranh giới dứt khoát thay vì để hoạ tiết logo lẫn vào các ô. Chọn logo thì nên chọn hình đơn giản, vì ở cỡ ấy mọi chi tiết nhỏ đều thành một vệt.
Màu mã quyết định bởi tương phản chứ không phải gu
Máy đọc mã phân biệt ô sáng với ô tối chứ không phân biệt màu, nên hai màu bạn chọn phải chênh nhau thật rõ về độ sáng. Xanh mint trên nền kem nhìn hợp với thương hiệu nhưng để máy đọc thì hai màu ấy gần như cùng một sắc độ.
Có một luật nữa ít ai nói: giữ ô tối nằm trên nền sáng chứ đừng đảo ngược. Nhiều phần mềm đọc mã mặc định đi tìm mẫu hình tối trên nền sáng, và một tấm mã trắng trên nền đen tuy đẹp nhưng sẽ có một phần máy quét không nhận ra.
Màu mặc định của công cụ là một màu mực rất tối trên nền trắng, và đó là lựa chọn an toàn nhất. Muốn đổi màu cho hợp ấn phẩm thì cứ đổi, nhưng đổi xong hãy quét thử bằng đúng chiếc điện thoại cũ nhất trong nhà.
In ra thì nên in cỡ nào
Có một tỉ lệ dùng được cho gần như mọi trường hợp, là cạnh mã nên bằng khoảng một phần mười khoảng cách người quét đứng. Dán trên bàn để khách ngồi quét ở khoảng ba mươi centimet thì mã ba centimet là đủ, còn dán trên tường để người ta quét từ hai mét thì mã phải hai chục centimet.
Phần lề trắng quanh mã không phải khoảng trống trang trí mà là một phần của quy cách, vì máy cần vùng trống ấy để biết mã kết thúc ở đâu. Đừng cắt sát mép và đừng đặt mã đè lên một tấm hình có hoạ tiết.
Tải bản SVG nếu mang đi in, vì nó là hình vector nên phóng to cỡ nào cũng sắc nét. Bản PNG thì hợp cho màn hình và cho chỗ nào chỉ nhận ảnh, còn chuyện DPI khi mang file ra tiệm in thì áp dụng y hệt cho một tấm mã.
Mã wifi dán ở quán hay ở phòng khách
Mã wifi không chứa phép màu nào, nó chỉ là một đoạn chữ ghi theo đúng thứ tự kiểu bảo mật, tên mạng rồi mật khẩu, và điện thoại đọc ra thì hiểu là được mời kết nối. Công cụ có sẵn phần điền tên mạng và mật khẩu nên bạn không phải tự gõ đúng cú pháp ấy.
Có một ô đáng để ý là mạng ẩn. Nếu router của bạn được đặt không phát tên mạng ra ngoài thì phải bật ô đó, còn không thì điện thoại quét xong sẽ đi tìm một cái tên mà nó không bao giờ nghe thấy.
Cái giá của sự tiện này thì nên cân trước khi dán. Ai chụp lại tấm thẻ đó là có mật khẩu wifi nhà bạn vĩnh viễn, kể cả sau khi họ về, nên nếu router có chức năng mạng cho khách thì hãy dán mã của mạng khách chứ đừng dán mã mạng chính.
Mã ngân hàng thì đừng tự tạo
Đây là chỗ tôi nói thẳng là công cụ này không làm, và bạn cũng không nên tìm chỗ khác để làm. Mã chuyển khoản mang trong nó mã ngân hàng, số tài khoản và có khi cả số tiền, ghi theo một quy cách riêng, và chỉ một chữ số sai là tiền đi tới một tài khoản không phải của bạn.
Chỗ đúng để lấy mã ấy là chính ứng dụng ngân hàng của bạn, nơi số tài khoản được điền tự động chứ không do tay người gõ. Việc đó mất mười giây và không có rủi ro nào.
Chuyện này cũng liên quan tới một kiểu lừa đảo đã thành quen, là dán một tấm mã khác đè lên tấm mã thật ở quầy. Trước khi bấm chuyển tiền cho bất kỳ mã nào, đọc kỹ nội dung mã trả về trước khi bấm là thói quen đáng tập.
Mã QR cho một file tài liệu
Câu hỏi này hay gặp và câu trả lời làm nhiều người hụt hẫng, vì một tấm mã không đựng được file. Sức chứa của nó tính bằng vài nghìn ký tự chứ không phải vài megabyte, nên thứ duy nhất bạn nhét vào được là địa chỉ tới nơi đang giữ file.
Quy trình thật vì thế gồm hai bước rời nhau. Tải file lên một chỗ có đường link công khai, thường là Drive hay OneDrive, mở quyền xem cho người có link, rồi mới lấy đúng cái link đó đem tạo mã.
Nhớ kiểm tra lại quyền chia sẻ bằng một trình duyệt chưa đăng nhập tài khoản của bạn. Mã in ra rất đẹp mà người quét gặp trang đòi xin quyền truy cập là tình huống xảy ra nhiều hơn bạn nghĩ.
Chỗ mã dẫn tới mới là phần đáng nghĩ
Gói lại thì mọi lựa chọn trong bài đều là cách bảo vệ một đoạn chữ đi qua giấy, qua ánh sáng và qua camera của người lạ mà vẫn nguyên vẹn. Mức chống lỗi lo phần giấy bị xước, cỡ in lo khoảng cách, tương phản lo ánh sáng, còn độ dài lo phần camera.
Thứ duy nhất không có tuỳ chọn nào lo hộ là chỗ cái mã dẫn tới. Một tấm mã dựng hoàn hảo trỏ vào một trang hỏng thì vẫn là một tấm mã hỏng, nên trước khi in hàng loạt, hãy quét thử bằng máy của người khác chứ không phải máy bạn vừa gõ link vào.
Riêng chuyện dán mã ở một buổi tiệc thì có cả một cách dựng góc chụp ảnh quanh đúng một tấm mã trên bàn, và đó là lúc mấy lựa chọn ở trên gặp nhau trong một tình huống thật.